Aksu Öğretmen Lisesi

[Anonymous]

İRAN CUMHURBAŞKANI BAKÜ’DE PEKİ KALBİ ?
Demokrasi, insan hakları ihlalleri, baskıcı yönetim ve atom çalışmaları nedeniyle tehlikeli ülke görülen İran İslam Cumhuriyeti bu konularda ciddi ikazlara muhatap oluyor. Etrafında her geçen gün daralan Batılı çemberi kırabilmek için Türkiye’den sonra Azerbaycan’a son derece önemli bir ziyarette bulundu.
Türkiye ile kurulan stratejik işbirliğinden sonra Mahmud Ahmedinicad’ın Bakü’yü ziyareti bölgesel ekonomik ve güvenlik işbirliğini temin edebilmek için son derece önem arzediyor. Zira Her iki ülke devlet başkanının imzaladığı anlaşmalara bakıldığında bu açıkça görülmektedir. Azerbaycan ve İran arasında ticareti kolaylaştıracak Culfa otoyol köprüsünün inşaatı; Azerbaycanda iki hidroelektrik santralının inşaası; iki yeni gümrük kapısının açılması ile ilgili imzalanan anlaşmalar iki ülke arasındaki ekonomik ilişkilerin daha da arttırılması amaçlanmaktadır.
Bununla birlikte Türkiye, İran ve Pakistanın ECO’yu canlandırma çalışmalarına hız verdikleri bir dönemde geleceğin Kuveyt’i olarak görülen petrol zengini Azerbaycana yapılan bu üst düzey seferin satır araları okunduğunda bölgesel ekonomik ve güvenlik sınırlarının genişletilmesi gayretlerini görmek mümkündür.
Bununla birlikte devlet başkanlarının ortak basın toplantısında verdikleri beyanatlara bakıldığında sadece ekonomik meseleleri görüşmediği bölgesel barışı tehdit eden Hazarın statüsü, Gebele Dinleme İstasyonu konularını da ele aldıkları ve bu konuda kaşılıklı menfaatlerin gözetileceği konusunda fikir birliğine vardıkları görülmektedir. Bu hususların İran ve Azerbaycan arasında son dönemde en çok problem oluşturan konular olduğu dikkate alındığında uluslararası arenada iyice sıkışan İran’ın gelecekte Azerbaycan menfaatine bazı tavizler verebileceğini göstermektedir.
İran devlet başkanı bu sefer kapsamında üst düzey Azerbaycanlı yöneticilerle görüşürken verdiği beyanatlarda Azerbaycan için son derece önemli bir konu olan Dağlık Karabağ konusunu devamlı olarak ön plana çıkarmıştır. Ancak AGİT eşbaşkanlarının bu probleme ilişkin söylemleriyle büyük oranda paralellik arzeden bu beyanların Azerbaycan kamuoyunu tatmin ettiğini söylemek mümkün değildir. Ermenistanla yakın diyalog ve işbirliğinden dolayı Azerbaycan kamuoyunun tepkisini alan İran devlet başkanının Karabağı işgal eden Ermenileri en azından kınamasını bekliyordu. Ancak bu gerçekleşmediği gibi Ahmedinicad’ın beyanatlarının samimiyetsiz bulunması Azerbaycan kamuoyunda ciddi tenkitlere sebep olmuştur. Haydar Aliyev’in siyasi danışmanı İçtimai TV’de 26.08.2007’de katıldığı bir programda Ahmedinicad’ın Azerbaycan seferini son derece yetersiz olarak değerlendirerek gelecek adına herhangi bir beklentiye girmenin anlamsız olduğunu ifade etmiştir. Aynı şekilde Azerbaycan basın yayın organlarında çıkan haber ve yorumcularda da bu fikre katılmaktadırlar.
Hiç şüphe yokki bu sonuca ulaşmalarında İran’ın ülkesindeki Azerbaycan Türklerine uyguladığı baskıcı politika ve Azerbaycan’ın tarihi düşmanı olan Ermenilerle olan yakın diyaloğu oluşturmaktadır. Özellikle Ahmedinicad’ın Bakü seferine çıkarken yardımcısını Erivan’a göndermesi ve Ermenilerin güvenini tazelemek istemesi bu fikrin iyice olgunlaşmasına sebep olmuştur. Her ne kadar Azerbaycan basın yayım organlarına Ermenistan ve İran arasında spor ilişkileri görüşmek için gittiği duyurulsa da spor ilişkileri için cumurbaşkanı yardımcısının gönderilmesi hiçte inandırıcı gelmemiş ve bu konunun İran’ın bir aldatmacası olduğu ileri sürülmüştür.
İlham Aliyev’in “Azerbaycanı bölgesel barışın güvencesi yapma siyaseti” bu seferde de kendisini açık şekilde göstermiştir. Ilımlı beyanatlarla İran’a güvence veren Azerbaycan devlet başkanı Tayyip Erdoğanın “Kazan Kazan” siyasetini uygulayarak İran’a güvenlik konusunda güvence verirken, karşılığında ekonomik ilişkilerin geliştirilmesi adına önemli kazançlar elde etmiştir.
Öncelikle Nahçıvan’ın Azerbaycan’ın ana ülkesinden ayrı olduğu düşünüldüğünde, iki bölge arasında karayolu ve demiryolu ile irtibatın kurulması son derece önem arzetmektedir. Aynı şekilde Nahçıvan’ın enerji ile temin edilmesi konusunda da İran’a bağımlı durumdadır. Bu sefer kapsamında bu problemlere kalıcı bazı çözümlere yönelindiği ve hem doğal gaz, hemde elektrik konusunda İran’la işbirliğine giderek Nahçıvan’ın gelişimini tamamlamak için anlaşmalar yapmıştır.
Bununla birlikte Kuzey ve Güney ülkeleri arasında bir geçiş ülkesi olan Azerbaycan ile İran arasında taşımacılık konularında zaman zaman ortaya çıkan problemlerin çözüme kavuşturulması için yeni iki kapının açılması ve uluslararası statü verilmesine ilişkin yapılan anlaşma bu konuda önemli bir başka gelişme olmuştur.
Bu seferin Türkiye’den sonra gerçekleşmesi bölge adına da önemli sonuçlar doğurabilir. Zira, Türkiye ile Azerbaycan ve diğer Türk Cumhuriyetleri ile bugüne kadar istenilen seviyede gelişmeyen ilişkiler İran üzerinden daha sağlıklı şekilde gelişme imkanına sahiptir. Türkiye İran ilişkilerinde gelinen noktada bunu sağlama imkanına kavuşulmuştur. Türkiye’nin Orta Asya’ya geçit alabilmesi, ekonomik değişimin sağlanması ve Orta Asya enerji kaynaklarının Batı’ya çıkışı için bu transit yolun önemi dikkate alındığında İran devlet başkanının Türkiye, ardınca Azerbaycan’ı ziyareti bölge ülkelerinin karşısına tarihi fırsatlar sunmaktadır.